PMI Etik Kurallar Güncellendi!

PMI Etik Kurallar güncellendi! PMI (Project Management Institute), proje yönetimi mesleğinin temel referanslarından biri olan “Code of Ethics and Professional Conduct” belgesini 2025 yılında güncelledi. Yeni sürüm, 2006 tarihli eski etik kuralların temelini korurken; teknoloji, yapay zekâ, kapsayıcılık, sürdürülebilirlik ve modern çalışma hayatı odağında önemli yenilikler getiriyor.

Bu yazıda, eski ve yeni etik kuralları yan yana düşünerek, hangi noktaların aynı kaldığını, nelerin değiştiğini ve bu güncellemelerin proje yöneticileri için ne anlama geldiğini konuşuyoruz.

1. Değişmeyenler: 4 Temel Etik Değer Aynı

Hem eski hem de yeni etik kuralların temelinde şu dört değer yer alıyor:

• Sorumluluk (Responsibility)
• Saygı (Respect)
• Adalet (Fairness)
• Dürüstlük (Honesty)

Etik kuralların yapısı da aynı mantığı koruyor:
Her değer için;

• Önce kısa bir tanım,
• Ardından aspirasyonel (ideale dönük) standartlar,
• Sonrasında zorunlu (mandatory) standartlar yer alıyor.

Yani: Temel etik çerçeve korunuyor, fakat içerik ve dil 2025 dünyasına uyarlanıyor.

2. En Büyük Yenilik: Yapay Zekâ ve Teknoloji Etiği

Eski etik kurallarda teknoloji veya yapay zekâ (AI) doğrudan bir başlık olarak yer almıyordu. Sorumluluk başlığında daha genel ifadeler vardı.

Code of Ethics 2025 sürümünde ise Responsibility (Sorumluluk) bölümünde önemli bir yeni standart eklenmiş durumda:

• Proje yöneticileri; liderlik ettikleri teknolojilerden,
• Özellikle yapay zekâ ve diğer gelişen teknolojilerin kullanımından,
  etik olarak sorumlu tutuluyor.

Yeni metinde yapay zekâ;

• Konuşma, yazma, çeviri, görsel algı, problem çözme, karar verme,
• Yeni veri/ürün oluşturma (görsel, metin, müzik, kod vb.)
  gibi alanlarda insan benzeri işlevleri yerine getiren sistemler olarak tanımlanıyor.

Bu ne demek?
Artık proje yöneticisi sadece “insan kaynağından” değil,

• Kullandığı algoritmalardan,
• AI tabanlı araçlardan,
• Veri işleme süreçlerinden
  de etik anlamda sorumlu.

Bu, 2025 etik kuralları eski sürüme göre en net ayrıştıran yenilik diyebiliriz.

3. Sorumlulukta (Responsibility) İçerik Değişimi

Her iki sürümde de sorumluluk;

• Verilen kararlar,
• Yapılan veya yapılmayan eylemler,
• Ortaya çıkan sonuçlar

için “hesap verebilir olma” olarak tanımlanıyor.

Ancak yeni sürümde şu noktalar öne çıkıyor:

3.1. Sürdürülebilirlik ve “Stewardship” Vurgusu Güçleniyor

Yeni etik kurallarda eklenen yorumlarda, proje yöneticisinin;

• Kaynakları ve çevreyi sorumlu şekilde yönetmesi,
• Toplumun ve gezegenin uzun vadeli iyiliğini gözetmesi,

“stewardship ve sustainability” kavramlarıyla birlikte açıkça anılıyor.

Eski sürümde toplum, kamu güvenliği ve çevreye atıf vardı, ancak sürdürülebilirlik bu kadar açık bir kavramsal çerçeveyle yazılmamıştı.

3.2. Hatalar ve Düzeltici Faaliyet

Eski sürüm:

• Kendi hatalarımızı kabul etmek,
• Başkalarının hatalarını tespit edince ilgili mercilere bildirmek
  şeklinde iki ayrı vurgu yapıyordu.

Yeni sürüm:

• “Kendimiz veya başkaları tarafından yapılan hataları fark ettiğimizde, gecikmeden düzeltici eyleme geçeriz” şeklinde daha bütüncül bir ifade kullanıyor ve hatanın bildirilmesinin yanı sıra düzeltici aksiyon alma tarafını açıkça güçlendiriyor.

3.3. Yasalara Uyum + Politikalar

Her iki sürümde de:

• Yasalara, kurallara, düzenlemelere uyma zorunluluğu,
• Yasadışı davranışlarda bulunmama,
• Etik dışı davranışları bildirme,

açıkça yer alıyor.

Yeni sürümde ekstra olarak, “yasal olsa bile, üzerinde anlaşılmış politika ve kuralları ihlal eden davranışların da etik dışı olduğu” vurgulanıyor. Bu, kurumsal prosedürlere uyumu daha belirgin hâle getiriyor.

4. Saygı (Respect): Klasik “Saygı”dan, “Kapsayıcı Liderlik”e

Eski etik kurallarda Respect (Saygı), daha çok:

• Başkalarının görüşlerini dinlemek,
• Kültürel normlara dikkat etmek,
• Profesyonel davranmak,
• Dedikodu ve itibarsızlaştırmaktan kaçınmak
  üzerine kuruluydu. Dedikodu maddesi, daha çok yorum kısmında yer alıyordu.

Yeni etik kodda aynı başlık çok daha geniş ve çağdaş bir çerçeveye kavuşmuş:

4.1. Yeni Aspirasyonel Standartlar

Yeni sürümde eklenen/ön plana çıkarılan maddeler:

• Kapsayıcı liderlik:
  “Kapsayıcı liderler olmaya, önyargılarımızın farkında olmaya ve aktif olarak çeşitliliğe sahip bir ekip oluşturmaya çalışıyoruz.”
• Aidiyet ve eşit katkı ortamı:
  Her bireyin kendini değerli, ait ve katkısının anlamlı hissettiği ortamlar yaratma.
• Farklı bakış açılarını teşvik ediyor ve değer veriyoruz.

4.2. Dedikodu ve İtibar Zedeleme Artık Açık Bir Standart

Eski belgede “dedikodu ve başkasının itibarını zedeleyen davranışlardan kaçınma” daha çok yorum metninde örnek olarak geçiyordu.

Yeni belgede bu konu, açıkça bir standart olarak yazılmış durumda:

• Dedikodu, doğrulanmamış bilgi yayma,
• Başkalarının itibarını zedeleyici söylemler etik ihlal çerçevesinde ele alınıyor.

4.3. Zorunlu Standartlar: Büyük Oranda Korunuyor

• İyi niyetle müzakere etmek,
• Gücü kötüye kullanmamak,
• Başkalarının mülkiyet haklarına saygı,

her iki sürümde de benzer şekilde korunuyor.

5. Adalet (Fairness): Ayrımcılık Yasağı Vardı, Kapsamı Genişledi

Eski etik kurallar da ayrımcılık açıkça etik dışı olarak tanımlanıyordu.

5.1. Eski Sürümde Ne Vardı?

Eski belgede, proje yöneticilerinin:

• Cinsiyet,
• Irk,
• Yaş,
• Din,
• Engellilik,
• Milliyet,
• Cinsel yönelim
  gibi alanlarda ayrımcılık yapmamaları gerektiği açıkça ifade ediliyordu.

Ayrıca;

• Kuralları adil uygulama,
• Çıkar çatışmalarını beyan etme ve gerektiğinde süreçten çekilme gibi yükümlülükler de mevcuttu.

5.2. Yeni Sürümde Ne Değişti?

Yeni etik kurallarda bu alan hem genişletilmiş hem de dili güncellenmiş durumda:

• Artık “ayrımcılık yapmama” yerine,
  “tüm bireylere adil ve tutarlı davranmak” ifadesi öne çıkıyor.
• Liste genişletilerek, örneğin:
  • Physical ability (fiziksel yeti),
  • Ethnicity (etnik köken),
  • Identity (kimlik),
  • Social status (sosyal statü)
    gibi kategoriler ekleniyor.

Özetle:
Ayrımcılık yasağı eski kurallarda zaten vardı.
Yeni kurallarda, bu yasağın kapsamını hem dil hem kategori açısından genişletip güncelliyor.

5.3. Çıkar Çatışması Maddeleri

Her iki sürümde de çıkar çatışması:

• Ortaya çıktığında ilgili paydaşlara tam ve proaktif beyan,
• Gerekirse karar süreçlerinden çekilme,
• “Görünürde bile çatışma varsa, bu durumu çatışma gibi ele alma”

ilkeleriyle ele alınıyor. Buradaki yaklaşım korunmuş, fakat yeni sürümde ifade biraz daha sade ve vurgu daha öğretici hale getirilmiş.

6. Dürüstlük (Honesty): Çekirdek Aynı, Vurgu Güçlü

Dürüstlük başlığı, her iki sürümde de temelde aynı çerçevede:

• Gerçeği aramak,
• İletişimde doğru ve tam bilgi vermek,
• Zamanında ve doğru bilgi paylaşmak,
• İyi niyetle söz vermek,
• İyi veya kötü sonuçlarda gerçeği saklamamak,
• Başkalarının başarısını sahiplenmemek.

Zorunlu standartlarda da benzer şekilde:

• Yanıltmaya yönelik davranışlardan kaçınmak,
• Yarım gerçekler ve bağlamdan koparılmış bilgilerin de yanıltıcı olabileceğini kabul etmek,
• Kişisel kazanç için dürüst olmayan davranışta bulunmamak

şeklindeki hükümler korunmuş durumda.

Yeni sürümde “condoning dishonest actions is a violation of the Code” ifadesi ile, yalnızca yalan söylemek değil,

• Yalanı, manipülasyonu, bilginin saklanmasını normalleştirmek veya görmezden gelmenin de etik ihlal sayıldığı daha net vurgulanıyor.

7. Belgenin Yapısı ve Ekler: Tarihçeden Pratiğe Kayış

Eski etik kuralların sonunda, standardın:

• Tarihsel gelişimini,
• Hangi komiteler tarafından nasıl yazıldığını,
• Sürecin nasıl işlediğini anlatan uzun bir tarihçe ve süreç bölümü (Appendix A) bulunuyordu.

Yeni etik kodunda:

• Bu tarihsel ve süreç odaklı ekler kaldırılmış,
• Daha kısa ve uygulanabilir bir yapı tercih edilmiş,
• Yalnızca sözlük (Glossary) bölümü korunmuş ve küçük eklemeler yapılmış (örneğin “PMI Certification” tanımı gibi).

Bu da belgenin günlük kullanımda bir “referans rehber” gibi daha pratik kullanılmasına imkân veriyor.

8. Genel Değerlendirme: Eski Etik Kuralların Üzerine İnşa Edilen Modern Bir Çerçeve

Özetlemek gerekirse, PMI’ın 2025 etik güncellemesi:

• Eski kuralların temel değerlerini ve genel yapısını koruyor,
• Ancak şu alanlarda belirgin bir çağ atlatıyor:
  • Yapay zekâ ve teknoloji etiği,
  • Sürdürülebilirlik ve toplumsal etki,
  • Kapsayıcı liderlik ve çeşitlilik,
  • Ayrımcılık karşıtı dilin güncellenmesi,
  • Dijital çağda gizlilik ve bilgi yönetimi,
  • Etik dışı davranışlara göz yummanın dahi ihlal olarak tanımlanması.

Bu güncelleme ile proje yöneticisi profili; sadece “zaman–maliyet–kapsam” üçgenini yöneten bir rol olmaktan çıkıp, teknoloji, insan, toplum ve gezegen odaklı bir etik lider olarak konumlanıyor.

9. Kurumlar ve Proje Yöneticileri İçin Öneriler

Bu yeni etik çerçeve çerçevesinde kurumların:

• Etik kurallarını PMI’ın güncel sürümüyle uyumlu hale getirmesi,
• Yapay zekâ ve teknoloji kullanımı için iç politika ve yönergeler geliştirmesi,
• Çeşitlilik, eşitlik ve kapsayıcılık (DEI) uygulamalarını etik kurallarla ilişkilendirmesi,
• Proje ekipleri için etik eğitimlerini güncellemesi,
• Çıkar çatışması, gizlilik, bilgi güvenliği ve raporlama mekanizmalarını güçlendirmesi

önerilebilir.

PMI Etik Kurallar 2025 buradan indirebilirsiniz.